Xây dựng bộ tiêu chí và chỉ số đánh giá khả năng tích lũy các-bon của cây gỗ phân tán ở cấp cá thể: cơ sở khoa học và thử nghiệm bước đầu
DOI:
https://doi.org/10.55250/Jo.vnuf.15.T11.2026.060-070Từ khóa:
Biến động trữ lượng các-bon, bộ tiêu chí và chỉ số, cây gỗ phân tán, chất lượng ước tính, trữ lượng các-bonTóm tắt
Đánh giá các-bon cây gỗ phân tán tại Việt Nam chủ yếu dừng ở ước tính trữ lượng tại một thời điểm, chưa phản ánh đầy đủ khả năng tích lũy các-bon và chất lượng phép ước tính. Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí và chỉ số S–Q–R đánh giá khả năng tích lũy các-bon của cây gỗ phân tán theo khung phân cấp tiêu chí – chỉ số – biến kiểm chứng, dựa trên hướng dẫn IPCC, phương trình sinh khối của Chave và cộng sự (2014) và cách tiếp cận UFORE/i-Tree. Bộ gồm ba tiêu chí với bốn chỉ số: lượng các-bon tích lũy – S (kg C/cây); tốc độ tích lũy – Q (mức thay đổi trữ lượng các-bon thuần hằng năm, ưu tiên xác định từ đo lặp, khi chưa có được mô phỏng theo kịch bản – Q_kb) và Q_rel; chất lượng dữ liệu và phương pháp ước tính – R (0–1), báo cáo độc lập. Thử nghiệm trên 44 cá thể thuộc 35 loài tại Trường Đại học Lâm nghiệp cho tổng trữ lượng 14,22 tấn C (khoảng tin cậy 95%: 11,1–18,5 tấn C), phân bố lệch mạnh (trung vị 122,33 kg C/cây; CV 159,1%). Trung vị Q_kb đạt 5,26 và 13,01 kg C/cây/năm với tốc độ tăng trưởng đường kính 0,83 - 1,98 cm/năm. R dao động 0,450–0,810: 20 cá thể ở mức cao, 23 trung bình (chủ yếu do khối lượng riêng gỗ cấp chi hoặc cây bị cắt tỉa) và 1 cá thể thấp. Bộ tiêu chí vận hành được với dữ liệu điều tra thông thường; Q_kb chỉ có ý nghĩa thử nghiệm và cần kiểm chứng trên mẫu lớn, nhiều vùng sinh thái, có đo lặp trước khi xây dựng ngưỡng đánh giá hoặc hướng dẫn kỹ thuật.
Tài liệu tham khảo
[1]. FAO (2016). Guidelines on Urban and Peri-Urban Forestry. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), Rome.
[2]. McPherson E. Gregory & Simpson James R. (1999). Carbon Dioxide Reduction Through Urban Forestry: Guidelines for Professional and Volunteer Tree Planters.
[3]. Nowak David J. & Crane Daniel E. (2002). Carbon Storage and Sequestration by Urban Trees in the USA. Environmental Pollution. 116(3): 381-389.
[4]. Nowak David J., Greenfield Eric J., Hoehn Robert E. & Lapoint Ervin (2013). Carbon Storage and Sequestration by Urban Trees in the United States. Environmental Pollution. 178: 229-236.
[5]. de Foresta Hubert, Somarriba Eduardo, Temu August, Boulanger Denis, Feuilly Hélène & Gauthier Michelle (2013). Towards the Assessment of Trees Outside Forests.
[6]. Skole David L., Samek Jay H, Dieang Moussa & Mbow Cheikh (2021). The Contribution of Trees Outside of Forests to Landscape Carbon and Climate Change Mitigation in West Africa. Forests. 12(12): 1652.
[7]. Thủ tướng Chính phủ (2021). Quyết định số 524/QĐ-TTg về việc Phê duyệt Đề án "Trồng một tỷ cây xanh giai đoạn 2021 - 2025".
[8]. IPCC (2006). 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories. Institute for Global Environmental Strategies (IGES), Hayama, Japan.
[9]. Nowak David J., Crane Daniel E., Stevens Jack C., Hoehn Robert E., Walton Jeffrey T. & Bond Jerry (2008). A Ground-Based Method of Assessing Urban Forest Structure and Ecosystem Services. Arboriculture & Urban Forestry. 34(6): 347-358.
[10]. IPCC (2019). 2019 Refinement to the 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories. IPCC, Switzerland.
[11]. Chave Jérôme, Andalo Christophe, Brown Sandra, Cairns Michael A., Chambers Jeffrey Q., Eamus Derek, Fölster Horst, Fromard François, Higuchi Niro, Kira Tatuo, Lescure Jean-Paul, Nelson Bruce W., Ogawa Husato, Puig Henri, Riéra Bernard & Yamakura Takuo (2005). Tree Allometry and Improved Estimation of Carbon Stocks and Balance in Tropical Forests. Oecologia. 145(1): 87-99.
[12]. Chave Jérôme, Réjou-Méchain Maxime, Búrquez Alberto, Chidumayo Emmanuel, Colgan Matthew S., Delitti Welington B. C., Duque Alvaro, Eid Tron, Fearnside Philip M., Goodman Rosa C., Henry Matieu, Martínez-Yrízar Angelina, Wilson A. Mugasha, Panchal Hitesh C., Pontes Felipe, Ryckebusch Alexandre, Saatchi Sassan, Slik Ferry & Vieilledent Ghislain (2014). Improved Allometric Models to Estimate the Aboveground Biomass of Tropical Trees. Global Change Biology. 20(10): 3177-3190.
[13]. Nguyễn Thị Tuyết, Lê Xuân Thái, Trần Văn Thụy & Chu Phương Nhung (2024). Xây dựng bản đồ phân bố không gian xanh đô thị và ước tính số tín chỉ các-bon tại khu vực nội thành Hà Nội. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Môi trường. 37(1): 56-63.
[14]. Nguyễn Thị Hồng Điệp, Nguyễn Văn Biết & Nguyễn Trọng Cần (2018). Xây dựng bản đồ phân bố hiện trạng cây xanh đô thị và ước lượng khí nhà kính thành phố Cần Thơ Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ. 54(3A): 30-39.
[15]. Pham Thanh Van, Mulia Rachmat & Dinh Thu Hang (2018). Potential Mitigation Contribution from Coffee Agroforestry in Three Regions of Viet Nam.
[16]. Truong Hai, Luong Thi & Ta Ly (2025). Carbon Stock Assessment in Home Garden Agroforestry Systems of Humid Tropical Regions. International Journal of Agriculture and Nutrition. 7(12): 81-84.
[17]. Bao Huy, Kralicek Karin, Poudel Krishna P., Vu Tan Phuong, Phung Van Khoa, Nguyen Dinh Hung & Hailemariam Temesgen (2016). Allometric equations for estimating tree aboveground biomass in evergreen broadleaf forests of Viet Nam. Forest Ecology and Management. 382: 193–205.
DOI: 10.1016/j.foreco.2016.10.021.
[18]. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2024). Hướng dẫn kỹ thuật điều tra, kiểm kê rừng và tính toán trữ lượng các-bon rừng.
[19]. Prabhu Ravi, Colfer Carol J. Pierce & Dudley Richard G. (1999). Guidelines for Developing, Testing and Selecting Criteria and Indicators for Sustainable Forest Management. Center for International Forestry Research (CIFOR), Bogor, Indonesia.
[20]. Lammerts van Bueren Erik M. & Blom Esther M. (1997). Hierarchical Framework for the Formulation of Sustainable Forest Management Standards. Tropenbos International, Wageningen, Netherlands.
[21]. International Tropical Timber Organization (2016). Criteria and Indicators for the Sustainable Management of Tropical Forests.
[22]. Montréal Process Working Group (2015). Criteria and Indicators for the Conservation and Sustainable Management of Temperate and Boreal Forests.
[23]. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2018). Thông tư số 28/2018/TT-BNNPTNT Quy định về quản lý rừng bền vững.
[24]. Chave Jérôme, Condit Richard, Aguilar Salomon, Hernandez Andres, Lao Suzanne & Perez Rolando (2004). Error Propagation and Scaling for Tropical Forest Biomass Estimates. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. 359(1443): 409-420.
[25]. Bechtold William A. (2003). Crown Position and Light Exposure Classification—An Alternative to Field-Assigned Crown Class Northern Journal of Applied Forestry. 20(4): 154-160.
[26]. McPherson E. Gregory & Peper Paula J. (2012). Urban Tree Growth Modeling. Arboriculture & Urban Forestry. 38(5): 172-180
[27]. Quốc hội nước CHXHCNVN (2017). Luật Lâm nghiệp số 16/2017/QH14.
[28]. Bộ Khoa học và Công nghệ (2025). TCVN 14596:2025 - Quản lý rừng bền vững và cây ngoài rừng. Hà Nội: Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia / Bộ Khoa học và Công nghệ.
[29]. Chave Jérôme, Coomes David, Jansen Steven, Lewis Simon L., Swenson Nathan G. & Zanne Amy E. (2009). Towards a Worldwide Wood Economics Spectrum. Ecology Letters. 12(4): 351-366.
[30]. Chave Jérôme, Coomes David, Jansen Steven, Lewis Simon L., Swenson Nathan G & Zanne Amy E (2029). Global wood density database.
[31]. Fischer Fabian Jörg, Chave Jérôme, Zanne Amy E., Hubau Wannes, Beeckman Hans, De Mil Tom, Wallenus Daniel, Aldana Ana María, Alvarez-Dávila Esteban & Alves Luciana F. (2026). Global Wood Density Database v.2 (GWDD v.2). New Phytologist. 263(6): 2631-2647.
[32]. Cairns Michael A., Brown Sandra, Helmer Eileen H. & Baumgardner Greg A. (1997). Root Biomass Allocation in the World's Upland Forests. Oecologia. 111(1): 1-11.
[33]. Weidema Bo P. & Wesnæs Morten S. (1996). Data Quality Management for Life Cycle Inventories—An Example of Using Data Quality Indicators. Journal of Cleaner Production. 4(3-4): 167-174.
[34]. McHale Melissa R., Burke Ingrid C., Lefsky Michael A., Peper Paula J. & McPherson E. Gregory (2009). Urban Forest Biomass Estimates: Is It Important to Use Allometric Relationships Developed Specifically for Urban Trees? Urban Ecosystems. 12(1): 95-113.
[35]. Nowak David J. (1994). Atmospheric Carbon Dioxide Reduction by Chicago's Urban Forest Chicago's Urban Forest Ecosystem: Results of the Chicago Urban Forest Climate Project. E. Gregory McPherson, David J. Nowak & Rowan A. Rowntree (eds.). USDA Forest Service, Northeastern Forest Experiment Station, Radnor, PA. 83-94.






