Tri thức bản địa trong khai thác, sử dụng cây chè Shan (Camellia sinensis var. shan) cổ thụ Núi Bóng, tỉnh Thái Nguyên
DOI:
https://doi.org/10.55250/Jo.vnuf.15.4.2026.050-057Từ khóa:
Chè Shan cổ thụ, chế biến chè, dân tộc Tày, tỉnh Thái Nguyên, tri thức bản địaTóm tắt
Tri thức bản địa đóng vai trò quan trọng trong quản lý, khai thác và sử dụng bền vững tài nguyên rừng, đặc biệt đối với các loài cây có giá trị sinh thái, kinh tế và văn hóa cao. Nghiên cứu này được thực hiện tại xã Đức Lương, tỉnh Thái Nguyên, nơi còn tồn tại quần thể chè Shan (Camellia sinensis var. shan) cổ thụ phân bố tự nhiên ở độ cao trên 700 m, nhằm làm rõ nhận thức, kinh nghiệm và tri thức bản địa của cộng đồng người Tày trong khai thác, sử dụng và bảo vệ loài cây này. Phương pháp nghiên cứu là đánh giá nhanh nông thôn, kết hợp khảo sát thực địa và phỏng vấn 30 hộ dân địa phương và 30 cán bộ quản lý, kỹ thuật tại địa bàn. Kết quả cho thấy, cộng đồng người Tày sở hữu hệ thống tri thức bản địa phong phú, thể hiện rõ trong các khâu thu hái, chế biến và bảo quản chè Shan. So với nhóm cán bộ, người dân có mức độ tiếp xúc thực tế cao hơn và hiểu biết sâu sắc hơn về đặc điểm sinh thái, giá trị làm thuốc và chu kỳ sinh trưởng của cây chè Shan. Nghiên cứu khẳng định việc kết hợp tri thức bản địa với khoa học hiện đại là cơ sở quan trọng cho bảo tồn, phát triển sinh kế bền vững và gìn giữ giá trị văn hóa gắn với cây chè Shan cổ thụ tại khu vực nghiên cứu.
Tài liệu tham khảo
[1]. Lin X., Zhu H. & Yin D. (2022). Enhancing Rural Resilience in a Tea Town of China: Exploring Tea Farmers’ Knowledge Production for Tea Planting, Tea Processing and Tea Tasting. Land. 11(4): 1 - 18.
[2]. Pham Thi Phuong Thai, Nguyen Thi Hong Vien, Mai Thi Lan Anh, Pham Anh Nguyen & Lu Me Mu (2023). Indigenous Knowledge in Exploiting and Using Forest Resources of the Ha Nhi People in Ka Lang Community, Muong Te district, Lai Chau province, Vietnam. International Journal of Innovative Research in Multidisciplinary Education. 2: 266-271.
[3]. Witharana L., C.D., Curio J., Burman A. (2025). Traditional ecological knowledge in High Mountain Asia: A pathway to climate resilience in agriculture amidst changing climates. Advances in Climate Change Research. 16: 167-182.
[4]. Yang H., S.K., Wang J., Wang Q. & Zhang, W. (2024). Indigenous knowledge in the sustainable management of a biodiversity-based millennium-old tea forest in the highlands of Yunnan province, Southwestern China. Biodiversity. 25: 142-152.
[5]. Cabrera C., Artacho R. & Giménez R. (2006). Beneficial effects of green tea—A review. Journal of the American College of Nutrition. 25(2): 79–99.
[6]. Nguyễn Thị Phương Loan (2016). Nghiên cứu sinh thái nhân văn làng nghề sản xuất chè Shan Tuyết tại xã Nà Chì, huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang. Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội: Các Khoa học Trái đất và Môi trường. 32: 267-273.
[7]. Šumane S., K.I., Knickel K., Strauss A., Tisenkopfs T., des los Rios I., Rivera M., Chebach T. & Ashkenazy A. (2018). Local and farmers’ knowledge matters! How integrating informal and formal knowledge enhances sustainable and resilient agriculture. Journal of Rural Studies. 59: 232-241.
[8]. Agrawal A. (1995). Dismantling the divide between indigenous and scientific knowledge. Development and Change. 26: 413-439.
[9]. Ahmed S., S.J.R., Orians C., Griffin T., Matyas C., Robbat A., Cash S., Xue D., Long C., Unachukwu U., Buckley S., Small D. & Kennelly E. (2014). Effects of Extreme Climate Events on Tea (Camellia sinensis) Functional Quality Validate Indigenous Farmer Knowledge and Sensory Preferences in Tropical China. Plos One. 9 (10): 1 - 13.
[10]. Dương Quỳnh Phương, Nguyễn Xuân Trường & Đồng Duy Khánh (2022). Tri thức bản địa và tri thức khoa học trong phát triển nông, lâm nghiệp ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Tạp chí Khoa học và Công nghệ - Đại học Thái Nguyên. 227(17): 110-117.
