Quản lý, bảo tồn kiến trúc cảnh quan làng cổ có sự tham gia của cộng đồng
DOI:
https://doi.org/10.55250/Jo.vnuf.15.2.2026.113-120Từ khóa:
Bảo tồn cảnh quan, cộng đồng, đồng quản lý, làng cổTóm tắt
Cảnh quan làng cổ là một loại hình cảnh quan văn hóa đặc thù, kết tinh từ lịch sử cư trú, sản xuất và tổ chức xã hội của cộng đồng. Không gian kiến trúc cảnh quan của làng cổ gắn chặt với môi trường tự nhiên, hệ thống sản xuất truyền thống, tín ngưỡng và đời sống thường nhật. Bảo tồn cảnh quan làng cổ trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi một mô hình quản lý dựa trên sự tham gia thực chất của cộng đồng – những chủ thể trực tiếp sáng tạo, duy trì và phát huy giá trị di sản. Tiếp cận bảo tồn có sự tham gia cộng đồng đã được chứng minh là phù hợp với các dạng cảnh quan văn hóa sống, nơi mà giá trị cảnh quan không chỉ nằm ở yếu tố vật thể mà còn thể hiện trong đời sống, tập quán và sinh kế của cư dân. Bài báo này tổng hợp các nghiên cứu điển hình ở các quốc gia châu Âu, châu Á và trong nước liên quan đến bảo tồn cảnh quan làng cổ có sự tham gia của cộng đồng và mô hình đồng quản lý. Trên cơ sở phân tích so sánh các mô hình tại Nhật Bản, Trung Quốc, Romania, Úc và các bài học kinh nghiệm ở Việt Nam, bài viết đề xuất định hướng công tác quản lý cảnh quan làng cổ Việt Nam có sự tham gia cộng đồng, đồng quản lý gắn bảo tồn với sinh kế cộng đồng đảm bảo sự hài hòa giữa bảo tồn – phát triển bền vững.
Tài liệu tham khảo
[1]. UNESCO (2011). Recommendation on the Historic Urban Landscape.
[2]. Aimar F. (2024). The resilience of cultural landscapes: perspectives from UNESCO World Heritage sites (Springer Geography). Springer.
[3]. Bandarin F. & Van Oers R. (2012). The Historic Urban Landscape: Managing Heritage in an Urban Century. Wiley.
[4]. Iorio M. & Corsale A. (2014). Community-based tourism and networking: Viscri, Romania. Journal of Sustainable Tourism. 22(2): 234-255.
https://doi.org/10.1080/09669582.2013.802327.
[5]. Nguyễn Đỗ Hạnh, Lê Thành Vinh & Phạm Đình Việt (2015). Định hướng nâng cao chất lượng hoạt động bảo tồn di sản kiến trúc đô thị Việt Nam – giai đoạn 2016 – 2020. Tạp chí Kiến trúc. Truy cập từ: https://www.tapchikientruc.com.vn/chuyen-muc/dinh-huong-nang-cao-chat-luong-hoat-dong-bao-ton-di-san-kien-truc-thi-viet-nam-giai-doan-2016-2020
[6]. UNESCO World Heritage Centre (2013). Management Plan: Villages with Fortified Churches in Transylvania.
[7]. Singh R. P. & Fukunaga M. (2017). The world heritage villages of Shirakawa-Gō and Gokayama, Japan: Continuing culture and meeting modernity. International Summer School-“Cultural Landscape & Sustainable Urban Regeneration. Special Lecture. 3: 129-150.
[8]. UNESCO World Heritage Centre (2019). Budj Bim Cultural Landscape.
https://whc.unesco.org/en/list/1577/.
[9]. Guo G. & Sun L. (2016). The planning, development and management of tourism: The case of Dangjia, an ancient village in China. Tourism Management. 56: 52-62.
https://doi.org/10.1016/j.tourman.2016.03.017.
[10]. Ma X. & Sun J. (2024). A Study of Historic Urban Landscape Change Management Based on Layered Interpretation: A Case Study of Dongxi Ancient Town. Land. 13(12): 2116.
[11]. Wang H. & Min Z. (2015). Study on the Inheritance of Landscape Culture in Traditional Ancient: Villages of Jiangxi: A Case Study of Ancient Liukeng Village in Lean County, Jiangxi Province. Journal of Landscape Research. 7(2): 64-66, 70.
[12]. Nguyễn Thành Công (2023). Giải pháp tổ chức không gian kiến trúc làng cổ vùng Đông Nam Bộ. Tạp chí Kiến trúc. 243: 76-77.
[13]. Phan Bảo An & Đỗ Như Bảo (2023). Đề xuất các giải pháp tạo lập không gian kiến trúc bền vững cho cộng đồng cư dân làng cổ Phong Nam. Tạp chí Kiến trúc. 11: 60-65.
[14]. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (2018). Bảo tồn Làng cổ Phước Tích gắn với phát triển du lịch bền vững.
[15]. Taylor K. (2014). The Historic Urban Landscape. Managing Heritage in an Urban Century. Landscape Research. 39.
[16]. Nguyễn Thành Công (2023). Bảo tồn và phát huy các giá trị kiến trúc - cảnh quan làng cổ Phú Hội trong tiến trình phát triển. Tạp chí Kiến trúc. 6: 52-55.
[17]. Nguyễn Hoài Thu (2021). Tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan nhà ở nông thôn kết hợp dịch vụ du lịch tại làng cổ Đường Lâm. Tạp chí Kiến trúc. 7: 72-75.
[18]. Li T. (2024). Optimization of Heritage Management Mechanisms through the Prism of Historic Urban Landscape: A Case Study of the Xidi and Hongcun World Heritage Sites. Sustainability. 16(12): 5136. DOI: 10.3390/su16125136.
[19]. Nguyễn Văn Tuyên (2022). Tổ chức không gian phát triển du lịch làng cổ Phước Tích, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Tạp chí Khoa học Công nghệ Xây dựng. 16(4V): 206-218.
[20]. ICOMOS (1994). The Nara Document on Authenticity.
[21]. ICOMOS Australia (2013). The Burra Charter.
[22]. Li J., Wang J. & Li X. (2024). Heritage Value Assessment and Landscape Preservation of Traditional Chinese Villages Based on the Daily Lives of Local Residents: A Study of Tangfang Village in China and the UNESCO HUL Approach. Land. 13(9): 1535.
[23]. Cunha Ferreira T., Rey-Pérez J., Pereira Roders, A., Tarrafa Silva A., Coimbra I. & Breda Vazquez I. (2023). The Historic Urban Landscape Approach and the Governance of World Heritage in Urban Contexts: Reflections from Three European Cities. Land. 12(5): 1020. DOI: 10.3390/land12051020.
[24]. Nasrolahi A., Messina V. & Gena C. (2022). A Model and Tool for Community Engagement Case Study: Community Engagement in the Bisotun World Heritage Site. https://arxiv.org/pdf/2207.02353
[25]. Gunditj Mirring Traditional Owners Aboriginal Corporation (2007). Co-operative Management Agreement.
[26]. Tu Thi Loan (2019). Cultural Heritage in Vietnam With the Requirements of Sustainable Development. International Relations and Diplomacy. 7(4): 172-187.
