Biến dị trình tự ITS2 và phân bố haplotype của loài Chò nâu (Dipterocarpus retusus Blume) tại tỉnh Thái Nguyên

Các tác giả

  • La Thu Phương Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên
  • Hà Bích Hồng Trường Đại học Lâm nghiệp
  • Vũ Văn Thông Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên
  • Đặng Kim Vui Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên
  • Trần Thị Thu Hà Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên

DOI:

https://doi.org/10.55250/Jo.vnuf.15.T11.2026.138-146

Từ khóa:

AMOVA, biến dị trình tự, Chò nâu, haplotype, ITS2, Thái Nguyên

Tóm tắt

Nghiên cứu nhằm xác định biến dị trình tự vùng ITS2 và sự phân bố haplotype của Chò nâu (Dipterocarpus retusus Blume) giữa các khu vực phân bố tự nhiên tại tỉnh Thái Nguyên, làm cơ sở bước đầu cho bảo tồn nguồn gen. Mẫu lá của 60 cây được thu tại 5 khu vực Đại Từ, Phú Lương, Định Hóa, Đồng Hỷ và Võ Nhai (12 cây/khu vực), gồm 48 cây giải trình tự mới và 12 cây kế thừa trình tự từ nghiên cứu trước. Vùng ITS2 được giải trình tự Sanger hai chiều, phân tích bằng DnaSP 6 và Arlequin 3.5. Đoạn ITS2 dài 377 bp có 13 vị trí biến dị; toàn bộ 60 mẫu thuộc 3 haplotype đã công bố (GenBank OR335043 – OR335045), không phát hiện haplotype mới. Tính chung, đa dạng haplotype (Hd) và đa dạng nucleotide (Pi) lần lượt là 0,646 và 0,01385. Đồng Hỷ là khu vực duy nhất có 2 haplotype (Hd = 0,409); mỗi khu vực còn lại chỉ mang một haplotype. Phân tích phương sai phân tử (AMOVA) cho thấy 93,5% biến dị ITS2 nằm giữa các nhóm mẫu theo khu vực (ΦST = 0,935; p < 0,001). Haplotype 3 chỉ ghi nhận tại Võ Nhai, khác hai haplotype còn lại ở 10 – 12 vị trí nên cần được kiểm chứng định danh. Nghiên cứu cung cấp dữ liệu bước đầu về tần số và phân bố không gian của các haplotype ITS2, có thể tham khảo khi lựa chọn nguồn vật liệu bảo tồn nguồn gen Chò nâu tại Thái Nguyên.

Tiểu sử của Tác giả

Hà Bích Hồng, Trường Đại học Lâm nghiệp

Giảng viên Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam

Vũ Văn Thông, Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên

Giảng viên Khoa Lâm nghiệp (nay đổi thành Viện Lâm nghiệp và Phát triển bền vững) - Trường Đại học nông lâm - Đại học Thái Nguyên. Nay nghỉ chế độ vẫn tham gia sinh hoạt chuyên môn

Đặng Kim Vui, Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên

Giảng viên Khoa Lâm nghiệp (nay đổi thành Viện Lâm nghiệp và Phát triển bền vững) - Trường Đại học nông lâm - Đại học Thái Nguyên

Tài liệu tham khảo

[1]. Bộ Khoa học và Công nghệ (2007). Sách đỏ Việt Nam. Phần II – Thực vật. NXB Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, Hà Nội.

[2]. Nguyễn Tiến Bân (2003). Danh lục các loài thực vật Việt Nam (Tập II). Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội.

[3]. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (2024). Sách Đỏ Việt Nam. Tập 2 – Thực vật và Nấm. NXB Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, Hà Nội.

[4]. IUCN (2026). The IUCN Red List of Threatened Species. https://www.iucnredlist.org.

[5]. Ly V., Nanthavong K., Pooma R., Luu H.T., Nguyen H.N., Vu V.D., Hoang V.S., Khou E. & Newman M.F. (2017). Dipterocarpus retusus. The IUCN Red List of Threatened Species 2017: e.T32400A2817693. DOI: 10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T32400A2817693.en.

[6]. CBOL Plant Working Group (2009). A DNA barcode for land plants. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 106(31): 12794-12797. DOI: 10.1073/pnas.0905845106.

[7]. Chen S., Yao H., Han J., Liu C., Song J., Shi L., Zhu Y., Ma X., Gao T. & Pang X. (2010). Validation of the ITS2 region as a novel DNA barcode for identifying medicinal plant species. PLoS ONE. 5(1): e8613.

DOI: 10.1371/journal.pone.0008613.

[8]. Harnelly E., Thomy Z. & Fathiya N. (2018). Phylogenetic analysis of Dipterocarpaceae in Ketambe Research Station, Gunung Leuser National Park (Sumatra, Indonesia) based on rbcL and matK genes. Biodiversitas Journal of Biological Diversity. 19(3): 1074-1080.

[9]. Vijayan K. & Tsou C.H. (2010). DNA barcoding in plants: taxonomy in a new perspective. Current Science. 99(11): 1530-1540.

[10]. Bế Thị Cúc, Hà Bích Hồng, Nguyễn Thế Hưởng, Lương Thị Thu Trang & Vũ Văn Thông (2023). Đánh giá hiệu quả giám định loài Chò nâu (Dipterocarpus retusus) tại tỉnh Thái Nguyên của một số chỉ thị DNA mã vạch. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Lâm nghiệp. 12(5): 18-28. DOI: 10.55250/jo.vnuf.12.5.2023.018-028.

[11]. Nguyen M.D., Nguyen H.H., Nghiem N.M., Vu D.D., Nguyen M.T., Truong N.M., Tran H.M.D., Bui Q.M., Nguyen H.K., Nguyen P.L.H. & Nguyen T.T.H. (2022). DNA barcoding for Dipterocarpus species in Vietnam based on chloroplast gene region matK. Modern Agriculture and Biotechnology. 1(2): 12.

[12]. Alvarez I. & Wendel J.F. (2003). Ribosomal ITS sequences and plant phylogenetic inference. Molecular Phylogenetics and Evolution. 29(3): 417-434.

DOI: 10.1016/S1055-7903(03)00208-2.

[13]. Yao H., Song J., Liu C., Luo K., Han J., Li Y., Pang X., Xu H., Zhu Y. & Xiao P. (2010). Use of ITS2 region as the universal DNA barcode for plants and animals. PLoS ONE. 5(10): e13102. DOI: 10.1371/journal.pone.0013102.

[14]. Nieto Feliner G. & Rosselló J.A. (2007). Better the devil you know? Guidelines for insightful utilization of nrDNA ITS in species-level evolutionary studies in plants. Molecular Phylogenetics and Evolution. 44(2): 911-919. DOI: 10.1016/j.ympev.2007.01.013.

[15]. Duc N.M., Hoang N.H., Giang T.T.H., Huong N.T.T., Duy V.D., Hong N.P.L., Minh T.N. & Tam N.M. (2023). Genetic variation and evolutionary history of the threatened Dipterocarpus turbinatus C.F.Gaertn. detected using microsatellites. Diversity. 15(8): 894.

DOI: 10.3390/d15080894.

[16]. Nguyen D.M., Nguyen H.L.P. & Nguyen T.M. (2022). Genetic structure of the endemic Dipterocarpus condorensis revealed by microsatellite markers. AoB PLANTS. 14(2): plac007. DOI: 10.1093/aobpla/plac007.

[17]. Tam N.M., Duy V.D., Duc N.M., Giap V.D. & Xuan B.T.T. (2014). Genetic variation in and spatial structure of natural populations of Dipterocarpus alatus (Dipterocarpaceae) determined using single sequence repeat markers. Genetics and Molecular Research. 13(3): 5378-5386. DOI: 10.4238/2014.July.24.17.

[18]. White T.J., Bruns T., Lee S. & Taylor J. (1990). Amplification and direct sequencing of fungal ribosomal RNA genes for phylogenetics. Trong: Innis M.A., Gelfand D.H., Sninsky J.J. & White T.J. (eds.). PCR Protocols: A Guide to Methods and Applications. Academic Press, San Diego. 315-322. DOI: 10.1016/B978-0-12-372180-8.50042-1.

[19]. Hall T.A. (1999). BioEdit: a user-friendly biological sequence alignment editor and analysis program for Windows 95/98/NT. Nucleic Acids Symposium Series. 41: 95-98.

[20]. Librado P. & Rozas J. (2009). DnaSP v5: a software for comprehensive analysis of DNA polymorphism data. Bioinformatics. 25(11): 1451-1452. DOI: 10.1093/bioinformatics/btp187.

[21]. Rozas J., Ferrer-Mata A., Sánchez-DelBarrio J.C., Guirao-Rico S., Librado P., Ramos-Onsins S.E. & Sánchez-Gracia A. (2017). DnaSP 6: DNA sequence polymorphism analysis of large data sets. Molecular Biology and Evolution. 34(12): 3299-3302. DOI: 10.1093/molbev/msx248.

[22]. Excoffier L., Smouse P.E. & Quattro J.M. (1992). Analysis of molecular variance inferred from metric distances among DNA haplotypes: application to human mitochondrial DNA restriction data. Genetics. 131(2): 479-491. DOI: 10.1093/genetics/131.2.479.

[23]. Excoffier L. & Lischer H.E.L. (2010). Arlequin suite ver 3.5: a new series of programs to perform population genetics analyses under Linux and Windows. Molecular Ecology Resources. 10(3): 564-567.

DOI: 10.1111/j.1755-0998.2010.02847.x.

[24]. Tao Y.T., Yuan M., Li Q.Q. & Sun Z.S. (2024). Complete chloroplast genome of endangered species Dipterocarpus retusus Blume (Dipterocarpaceae) and its phylogenetic implications. Mitochondrial DNA Part B: Resources. 9(9): 1162-1165. DOI: 10.1080/23802359.2024.2387257.

Tải xuống

Đã Xuất bản

16/11/2026

Cách trích dẫn

La, T. P., Hà, B. H., Vũ, V. T., Đặng, K. V., & Trần Thị Thu Hà. (2026). Biến dị trình tự ITS2 và phân bố haplotype của loài Chò nâu (Dipterocarpus retusus Blume) tại tỉnh Thái Nguyên. TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP, 15(T11), 138–146. https://doi.org/10.55250/Jo.vnuf.15.T11.2026.138-146

Số

Chuyên mục

Công nghệ sinh học và Giống cây trồng