Ảnh hưởng của tỷ lệ nguyên liệu/dung môi chiết và thời gian nhuộm đến màu sắc và độ bền màu của nan mây nhuộm bằng chất màu chiết tách từ gỗ Tô mộc (Caesalpinia sappan L.)

Các tác giả

  • Nguyễn Thị Thắm Trường Đại học Lâm nghiệp
  • Nguyễn Thị Vĩnh Khánh Trường Đại học Lâm nghiệp
  • Nguyễn Trọng Kiên Trường Đại học Lâm nghiệp

DOI:

https://doi.org/10.55250/Jo.vnuf.15.T11.2026.118-127

Từ khóa:

Chất màu tự nhiên, độ bền màu, độ sai khác màu, gỗ Tô mộc, nan mây, phương pháp bề mặt đáp ứng (RSM)

Tóm tắt

Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của tỷ lệ nguyên liệu/dung môi chiết (X1) và thời gian nhuộm (X2) đến độ sai khác màu (ΔE*) và độ bền màu sau phơi ngoài trời (ΔE*(t)) của nan mây nhuộm bằng dịch chiết gỗ Tô mộc (Caesalpinia sappan L.). Thiết kế phức hợp trung tâm (Central Composite Design, CCD) kết hợp với phương pháp bề mặt đáp ứng (Response Surface Methodology, RSM) được sử dụng để mô hình hóa mối quan hệ giữa các yếu tố công nghệ và đáp ứng. Kết quả cho thấy ΔE* tăng từ 45,07 lên 76,08 khi tỷ lệ nguyên liệu/dung môi chiết chuyển từ 1:15 sang 1:5 và thời gian nhuộm tăng. Phân tích phương sai (Analysis of Variance, ANOVA) xác nhận X1 và X2 đều có ý nghĩa thống kê (p < 0,05), trong đó X1 là yếu tố chi phối và có ảnh hưởng phi tuyến đến ΔE*; tương tác X1X2 không có ý nghĩa đối với ΔE*. Mô hình hồi quy bậc hai cho ΔE* đạt độ phù hợp cao (R² = 0,9950). Sau 21 ngày phơi ngoài trời, ΔE*(t) dao động từ 2,69 đến 3,05, cho thấy mức biến đổi màu nhỏ. Mô hình cho ΔE*(t) có ý nghĩa thống kê (R² = 0,9235; p < 0,05); X1, X2 và tương tác X1X2 đều có ảnh hưởng, nhưng biên độ biến thiên của đáp ứng nhỏ trong phạm vi khảo sát. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học ban đầu cho việc phát triển quy trình nhuộm nan mây bằng chất màu tự nhiên theo định hướng bền vững.

Tài liệu tham khảo

[1]. Roger Miller Rowell (2005). Handbook of wood chemistry and wood composites. CRC press, Boca Raton, FL, USA.

[2]. Mohammad Shahid, Shahid-ul-Islam & Faqeer Mohammad (2013). Recent advancements in natural dye applications: a review. Journal of Cleaner Production. 53: 310-331.

[3]. Mohd Yusuf, Mohd Shabbir & Faqeer Mohammad (2017). Natural colorants: Historical, processing and sustainable prospects. Natural products and bioprospecting. 7(1): 123-145.

[4]. Thomas Bechtold & Rita Mussak (2009). Handbook of natural colorants. John Wiley & Sons, Hoboken, New Jersey, USA.

[5]. Ashis Kumar Samanta & Priti Agarwal (2009). Application of natural dyes on textiles. Indian journal of fibre & textile research. 34(4): 384-399.

[6]. Mohammad Nadeem Bukhari, Mukhtar Ahmad Wani, Maryam Fatima, Jehangir Shah Syed Bukhari, Mohammad Shabbir, Luqman Jameel Rather & Faqeer Mohammad (2023). Dyeing of wool with sappan wood natural dye using metal salts for enhancement in color and fastness properties. Journal of Natural Fibers. 20(2): 2208890.

[7]. Thanh Hoa Mai, Thomas Grethe & Boris Mahltig (2024). Wood extracts for dyeing of cotton fabrics—special view on mordanting procedures. Textiles. 4(2): 138-164.

[8]. Twinkle Vij, Pawase Prashant Anil, Rafeeya Shams, Kshirod Kumar Dash, Rhythm Kalsi, Vinay Kumar Pandey, Endre Harsányi, Béla Kovács & Ayaz Mukarram Shaikh (2023). A comprehensive review on bioactive compounds found in Caesalpinia sappan. Molecules. 28(17): 6247.

[9]. Panpan Zhu, Yahui Tao, Huihui Wu & Feng Zhao (2026). Elucidating the Hue Shift and Metal Coordination Mechanism of Traditional Sappanwood Mordant Dyeing on Silk via UPLC–MS/MS and DFT. Dyes and Pigments. 113709.

[10]. Seon-Gyeong Ju & JeongKwan ROH (2020). Manufacturing regenerated woody dyed fiber from waste MDF using natural dyes. Journal of the Korean Wood Science and Technology. 48(2): 154-165.

[11]. Indah Eka Septiani, Andri Cahyo Kumoro & Mohamad Djaeni (2021). The effect of solvent volume ratio and extraction time on the yield of red dye from sappanwood. IOP Conference Series: Materials Science and EngineeringVirtual Conference. IOP Publishing. 012128.

[12]. Raymond Henry Myers, Douglas Clyde Montgomery & Christine Michelle Anderson-Cook (2016). Response surface methodology: process and product optimization using designed experiments. John Wiley & Sons, Hoboken, New Jersey, USA.

[13]. Daniela Cristea & Gerard Vilarem (2006). Improving light fastness of natural dyes on cotton yarn. Dyes and pigments. 70(3): 238-245.

Tải xuống

Đã Xuất bản

16/11/2026

Cách trích dẫn

Nguyễn Thị Thắm, Thị Vĩnh Khánh, N., & Nguyễn Trọng Kiên. (2026). Ảnh hưởng của tỷ lệ nguyên liệu/dung môi chiết và thời gian nhuộm đến màu sắc và độ bền màu của nan mây nhuộm bằng chất màu chiết tách từ gỗ Tô mộc (Caesalpinia sappan L.). TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP, 15(T11), 118–127. https://doi.org/10.55250/Jo.vnuf.15.T11.2026.118-127

Số

Chuyên mục

Kỹ thuật và Công nghệ

Các bài báo được đọc nhiều nhất của cùng tác giả