Đánh giá một số tính chất hoá học và nguy cơ suy thoái đất dưới một số loại hình sử dụng đất dốc tại khu vực Thuận Châu, tỉnh Sơn La
DOI:
https://doi.org/10.55250/Jo.vnuf.15.8.2026.078-086Từ khóa:
Chỉ tiêu chất lượng hóa học đất, đánh giá chất lượng đất, suy thoái đất, sử dụng đất dốc, Thuận ChâuTóm tắt
Nghiên cứu đánh giá đồng thời các tính chất hóa học, chỉ số chất lượng hóa học đất (CSQI) và nguy cơ suy thoái dưới các loại hình sử dụng đất dốc tại Chiềng Bôm, Phổng Lái và Phổng Lăng, khu vực Thuận Châu, tỉnh Sơn La. Mẫu đất tầng 0 - 50 cm được thu thập dưới bốn loại hình sử dụng đất gồm đất trồng ngô, đất trồng sắn, đất bỏ hoang và rừng tự nhiên. Kết quả nghiên cứu cho thấy đất có phản ứng từ rất chua đến ít chua, với pHKCl dao động 3,70 - 6,17; CEC đạt 13,94 - 21,15 lđl/100 g đất, chủ yếu ở mức trung bình. Hàm lượng đạm, lân và kali tổng số lần lượt đạt 0,19 - 0,27%, 0,21 - 0,41% và 0,59 - 1,46%; hàm lượng mùn dao động 2,66 - 3,58% và cao nhất dưới rừng tự nhiên. CSQI chủ yếu ở mức trung bình, chiếm 95,6% tổng số mẫu và chưa có mẫu đạt mức cao. Độ chua và kali tổng số là các yếu tố hạn chế phổ biến; đất bỏ hoang và đất trồng sắn có nguy cơ suy thoái hóa học cao hơn đất trồng ngô và rừng tự nhiên. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở định lượng để nhận diện các yếu tố hạn chế và loại hình sử dụng đất cần ưu tiên quản lý. Từ đó, kết quả nghiên cứu cũng đề xuất lựa chọn các biện pháp duy trì lớp phủ, bổ sung chất hữu cơ, điều chỉnh độ chua, bón cân đối kali và hạn chế xói mòn nhằm bảo vệ độ phì và sử dụng bền vững đất dốc tại Thuận Châu.
Tài liệu tham khảo
[1]. Nguyen Hai (2017). Application of Geography Information Systems (GIS) in Building Soil Degradation Map in Da River Basin Segments through Lai Chau, Dien Bien and Son La provinces. VNU Journal of Science: Earth and Environmental Sciences. 33(1S): 185-195.
[2]. Khương Mạnh Hà, Xuân Thị Thu Thảo, Đinh Thị Thu Trang, Trần Thị Hiền & Trần Mạnh Công (2020). Đánh giá thực trạng các loại hình thoái hóa đất tại tỉnh Sơn La. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Lâm nghiệp. (2): 119–129.
[3]. Else K Bunemann, Giulia Bongiorno, ZG Bai, Rachel Creamer, GB De Deyn, RGM de Goede, Luuk Fleskens, Violette Geissen, TWM Kuijper & Paul Mäder (2018). Soil quality-A critical review. Soil Biology and Biochemistry. 120: 105-125.
[4]. UBND tỉnh Sơn La (2022). Điều kiện tự nhiên – Địa hình. Cổng thông tin điện tử tỉnh Sơn La.
Truy cập từ: https://sonla.gov.vn/dieu-kien-tu-nhien/dia-hinh-627863.
[5]. XH Nguyen & AH Pham (2018). Assessing soil erosion by agricultural and forestry production and proposing solutions to mitigate: A case study in Son La province, Vietnam. Applied and Environmental Soil Science. 2018(1): 2397265.
[6]. WRB IUSS Working Group (2015). World reference base for soil resources 2014, update 2015. International soil classification system for naming soils and creating legends for soil maps. World Soil Resources Reports. 106.
[7]. Susan S Andrews, DL Karlen & JP Mitchell (2002). A comparison of soil quality indexing methods for vegetable production systems in Northern California. Agriculture, ecosystems & environment. 90(1): 25-45.
[8]. Susan S Andrews, Douglas L Karlen & Cynthia A Cambardella (2004). The soil management assessment framework: a quantitative soil quality evaluation method. Soil Science Society of America Journal. 68(6): 1945-1962.
[9]. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2024). Quy định kỹ thuật điều tra, đánh giá đất đai; kỹ thuật bảo vệ, cải tạo, phục hồi đất. Thông tư số 11/2024/TT-BTNMT ngày 31 tháng 7 năm 2024.
[10]. Valentine Asong Tellen & Bernard PK Yerima (2018). Effects of land use change on soil physicochemical properties in selected areas in the North West region of Cameroon. Environmental systems research. 7(1): 1-29.
[11]. Đỗ Đình Sâm, Ngô Đình Quế, Nguyễn Tử Siêm & Nguyễn Ngọc Bình (2006). Đất và dinh dưỡng đất. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.
[12]. Muhammad Qaswar, Li Dongchu, Huang Jing, Han Tianfu, Waqas Ahmed, Muhammad Abbas, Zhang Lu, Du Jiangxue, Zulqarnain Haider Khan & Sami Ullah (2020). Interaction of liming and long-term fertilization increased crop yield and phosphorus use efficiency (PUE) through mediating exchangeable cations in acidic soil under wheat–maize cropping system. Scientific Reports. 10(1): 19828.
[13]. Gaurav Mishra, Magboul M Sulieman, Fuat Kaya, Rosa Francaviglia, Ali Keshavarzi, Esmaeil Bakhshandeh, Macoumba Loum, Abhishek Jangir, Ibrahim Ahmed & Abdelmagid Elmobarak (2022). Machine learning for cation exchange capacity prediction in different land uses. Catena. 216: 106404.
[14]. Fantaw Yimer, Stig Ledin & Abdu Abdelkadir (2008). Concentrations of exchangeable bases and cation exchange capacity in soils of cropland, grazing and forest in the Bale Mountains, Ethiopia. Forest Ecology and Management. 256(6): 1298-1302.
[15]. Nyle C Brady, Ray R Weil & Ray R Weil (2008). The nature and properties of soils. Prentice Hall Upper Saddle River, NJ.
[16]. RATTAN Lal (2001). Soil degradation by erosion. Land degradation & development. 12(6): 519-539.
[17]. Zhijing Xue & Shaoshan An (2018). Changes in soil organic carbon and total nitrogen at a small watershed scale as the result of land use conversion on the loess plateau. Sustainability. 10(12): 4757.
[18]. Frédéric Gérard (2016). Clay minerals, iron/aluminum oxides, and their contribution to phosphate sorption in soils—A myth revisited. Geoderma. 262: 213-226.
[19]. Tommy D’Hose, Mathias Cougnon, Alex De Vliegher, Bart Vandecasteele, Nicole Viaene, Wim Cornelis, Erik Van Bockstaele & Dirk Reheul (2014). The positive relationship between soil quality and crop production: A case study on the effect of farm compost application. Applied Soil Ecology. 75: 189-198.
