Quy hoạch tích hợp và quản lý ngập úng đô thị theo tiếp cận “đô thị bọt biển”: Bài học kinh nghiệm và đề xuất cho Thủ đô Hà Nội, Việt Nam
DOI:
https://doi.org/10.55250/Jo.vnuf.15.7.2026.003-011Từ khóa:
Đô thị bọt biển, giải pháp dựa vào thiên nhiên, Hà Nội, phát triển tác động thấp, quản lý ngập úng đô thị, quy hoạch tích hợpTóm tắt
Ngập úng đô thị đang trở thành thách thức lớn đối với các đô thị phát triển nhanh tại Việt Nam, đặc biệt tại Hà Nội dưới tác động của đô thị hóa, biến đổi sử dụng đất và gia tăng các trận mưa cực đoan. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp tổng quan tài liệu có cấu trúc, kết hợp phân tích nội dung và so sánh tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước về quy hoạch tích hợp, quản lý ngập úng và mô hình “đô thị bọt biển” nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho Hà Nội. Kết quả phân tích cho thấy, việc quản lý ngập úng hiệu quả đòi hỏi sự chuyển dịch từ tiếp cập dựa vào công trình đơn thuần sang quản lý rủi ro tổng hợp, kết hợp giữa hạ tầng xám, hạ tầng xanh, quy hoạch sử dụng đất và năng lực quản trị. Ở quy mô lưu vực, hiệu quả phòng chống ngập phụ thuộc chặt chẽ vào sự phối hợp liên ngành giữa quy hoạch đô thị, thoát nước, thủy lợi và quản lý tài nguyên nước. Đánh giá thực trạng Hà Nội chỉ ra rằng, nhiều khu đô thị mới đang phát triển trên các khu vực có nguy cơ ngập cao; trong khi đó, các giải pháp dựa vào thiên nhiên (NbS) như đô thị bọt biển, phát triển tác động thấp (LID), hay hệ thống thoát nước bền vững (SUDS) dù giàu tiềm năng nhưng chưa được thể chế hóa và điều chỉnh phù hợp với điều kiện đặc thù về khí hậu, lưu vực của Việt Nam. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các nhóm giải pháp chiến lược: tích hợp đánh giá rủi ro ngập vào quy hoạch không gian; tăng cường liên kết vùng trong quản lý; ưu tiên các giải pháp “giữ nước – thấm nước – điều tiết dòng chảy” đối với mưa thường xuyên và kết hợp tối ưu hóa hạ tầng xanh – xám nhằm nâng cao khả năng chống chịu ngập úng bền vững cho thủ đô Hà Nội.
Tài liệu tham khảo
[1]. Hua P., Yang W., Qi X., Jiang S., Xie J., Gu X., Li H., Zhang J. & Krebs P. (2020). Evaluating the effect of urban flooding reduction strategies in response to design rainfall and low impact development. Journal of Cleaner Production. 242: 118515.
DOI: 10.1016/j.jclepro.2019.118515
[2]. Lamond J., Stanton-Geddes Z., Bloch R. & Proverbs D. (2013). Cities and flooding: Lessons in resilience from case studies of integrated urban flood risk management. UWE Research Repository (UWE Bristol). http://eprints.uwe.ac.uk/21745/1/Lamond_ZS_Cities%20and%20Flooding.docx.
[3]. Koop S. H. A., Grison C., Eisenreich S. J., Hofman J. & van Leeuwen K. (2022). Integrated water resources management in cities in the world: Global solutions. Sustainable Cities and Society. 86: 104137. DOI: 10.1016/j.scs.2022.104137
[4]. Vinh Hung H., Shaw R. & Kobayashi M. (2010). Flood risk management for the riverside urban areas of Hanoi. Disaster Prevention and Management: An International Journal. 19(1): 103–118. DOI: 10.1108/09653561011022171
[5]. Vo P. L. (2007). Urbanization and water management in Ho Chi Minh City, Vietnam-issues, challenges and perspectives. Geo Journal. 70(1): 75–89. DOI: 10.1007/s10708-008-9115-2
[6]. Nguyen Minh Hieu, Trinh Thi Kieu Trang, Dang Kinh Bac, Vu Thi Kieu Oanh, Pham Thi Phuong Nga, Tran Van Tuan, Pham Thi Phin, Pham Sy Liem, Do Thi Tai Thu & Vu Khac Hung (2025). An integrated approach to assessing the impacts of urbanization on urban flood hazards in Hanoi, Vietnam. Sustainability. 17(23): 10763. DOI: 10.3390/su172310763
[7]. Nguyen Thu Thuy, Ngo Huu Hao, Guo W., Wang X. C., Ren N., Li G., Ding J. & Liang H. (2019). Implementation of a specific urban water management - sponge city. Science of The Total Environment. 652: 147–162. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2018.10.168
[8]. Luo P., Mu D., Xue H., Ngo-Duc T., Dang-Dinh K., Takara K., Nover D. & Schladow G. (2018). Flood inundation assessment for the Hanoi central area, Vietnam under historical and extreme rainfall conditions. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-018-30024-5
[9]. Ashley R., Garvin S., Pasche E., Vassilopoulos A. & Zevenbergen C. (Eds.) (2007). Advances in urban flood management. CRC Press. DOI: 10.1201/9780203945988.
[10]. Liao K.-H., Le Tuan Anh & Nguyen Kien Van (2016). Urban design principles for flood resilience: Learning from the ecological wisdom of living with floods in the vietnamese mekong delta. Landscape and Urban Planning. 155: 69–78. DOI: 10.1016/j.landurbplan.2016.01.014
[11]. Garschagen M. (2015). Risky change? vietnam’s urban flood risk governance between climate dynamics and transformation. Pacific Affairs. 88(3): 599–621. DOI: 10.5509/2015883599
[12]. Qi Y., Shun Chan F. K., Griffiths J., Feng M., Sang Y., O’Donnell E., Hutchins M., Thadani D. R., Li G., Shao M., Xie L., Liu S., Zhang C., Li X., Liu L. & Zhong M. (2021). Sponge city program (SCP) and urban flood management (UFM)—The case of guiyang, SW china. Water. 13(19): 2784. DOI: 10.3390/w13192784
[13]. Nguyen Hong Ngoc, Fukuda H. & Nguyen Minh Nguyet (2024). Assessment of the susceptibility of urban flooding using GIS with an analytical hierarchy process in Hanoi, Vietnam. Sustainability. 16(10): 3934. DOI: 10.3390/su16103934
[14]. Luu Chinh, Tran Xuan Hieu, Pham Thai Binh, Nadhir Al-Ansari, Tran Quoc Thai, Duong Quynh Nga, Dao Hai Nam, Nguyen Phuong Lam, Nguyen Duy Huu, Ta Thu Huong, Le Van Hiep & Jason von Meding (2020). Framework of spatial flood risk assessment for a case study in Quang Binh province, Vietnam. Sustainability. 12(7): 3058. DOI: 10.3390/su12073058
[15]. Chan F. K. S., Griffiths J. A., Higgitt D., Xu S., Zhu F., Tang Y.-T., Xu Y. & Thorne C. R. (2018). "Sponge city” in china - A breakthrough of planning and flood risk management in the urban context. Land Use Policy. 76: 772–778. DOI: 10.1016/j.landusepol.2018.03.005
[16]. Lim H. S. & Lu X. X. (2016). Sustainable urban stormwater management in the tropics: An evaluation of singapore’s ABC waters program. Journal of Hydrology. 538: 842–862. DOI: 10.1016/j.jhydrol.2016.04.063
[17]. Wang H., Mei C., Liu J. & Shao W. (2018). A new strategy for integrated urban water management in china: Sponge city. Science China Technological Sciences. 61(3): 317–329. DOI: 10.1007/s11431-017-9170-5
[18]. Jia H., Yu S. L. & Qin H. (2017). Low impact development and sponge city construction for urban stormwater management. Frontiers of Environmental Science & Engineering. 11(4): 20. DOI: 10.1007/s11783-017-0989-4
[19]. Nguyen Viet Hung (2022). Water risk management of hanoi urban environment towards 2030’s sustainable urban spatial development. Developments in Administration. 4(1): 71–83. DOI: 10.46996/dina.v4i1.5925
